ประวัติอำเภอพาน: เมืองที่มีหลายชื่อ กับตำนานที่ซ่อนอยู่ในหุบเขาแห่งล้านนา
เคยขับรถผ่านอำเภอพาน จังหวัดเชียงราย แล้วรู้สึกว่าที่นี่ก็เหมือนอำเภอทั่วๆ ไปไหมครับ? ถ้าใช่… บอกเลยว่าคุณอาจจะกำลังมองข้ามเรื่องราวสุดเข้มข้นที่ซ่อนอยู่ในดินแดนแห่งนี้! เพราะ “เมืองพาน” ที่เราเห็นกันทุกวันนี้ ไม่ได้เป็นแค่เมืองทางผ่าน แต่เป็นเมืองที่มีประวัติศาสตร์ยาวนาน ซับซ้อน และมีเรื่องเล่าที่สนุกกว่าที่คิดเยอะเลยครับ วันนี้ ผมจะพาทุกคนย้อนเวลากลับไปสำรวจตัวตนของเมืองพานกัน… แต่ก่อนจะไปคุยเรื่องประวัติศาสตร์ เราต้องเข้าใจ “บ้าน” ของเขาก่อนครับ ทำเลทองแห่งล้านนา ทำไมใครๆ ก็อยากอยู่? ลองนึกภาพตามนะครับ… เมืองพานตั้งอยู่ในแอ่งที่ราบเชียงรายตอนกลางๆ คั่นกลางระหว่างเชียงรายกับพะเยาพอดีเป๊ะ พื้นที่ส่วนใหญ่เป็นที่ราบลุ่ม ดินดีสุดๆ เพราะเป็นดินตะกอนที่แม่น้ำพัดมาทับถมกันจนอุดมสมบูรณ์ เหมาะกับการปลูกอะไรก็งอกงามไปหมด ฝั่งตะวันตกมี เทือกเขาผีปันน้ำตะวันตก ที่มี “ดอยหมอก” เป็นพี่ใหญ่คอยกั้นเขตกับอำเภอเวียงป่าเป้า โดยมีดอยหลวงเป็นยอดเขาที่สูงที่สุด ซึ่งเทือกเขานี้แหละที่เป็นต้นกำเนิดของ “น้ำแม่ส้าน” และ “น้ำแม่คาว” สองแม่น้ำสายเล็กๆ แต่เป็นเหมือนเส้นเลือดใหญ่ที่หล่อเลี้ยงชีวิตคนพานมาตั้งแต่อดีต ส่วนฝั่งตะวันออกก็มี “ดอยด้วน” หรือ “ดอยหัวง้ม” ดอยแห่งตำนานที่ชื่อโผล่มาในพงศาวดารบ่อยมาก บรรยากาศก็ดี๊ดี… มี 3 ฤดูชัดเจน…